حمل و نقل کالاهای خطرناک؛ طبقه‌بندی کالاهای خطرناک

طبقه‌بندی کالاهای خطرناک یکی از ارکان اساسی در فرآیند حمل و نقل کالاهای خطرناک به‌شمار می‌رود و نقش مهمی در تأمین ایمنی افراد، محیط زیست و تجهیزات دارد. امروزه با گسترش شبکه‌های حمل‌ونقل در جهان، حمل کالاهای خطرناک نه‌تنها از طریق دریا، بلکه به‌صورت هوایی، زمینی و ریلی نیز انجام می‌شود. با توسعه‌ی فناوری و رشد چشمگیر صنعت دریانوردی، بیش از ۹۰ درصد از فرآورده‌های گازی و مایع در سراسر جهان از مسیرهای دریایی جابه‌جا می‌شوند. از همین رو، توجه ویژه به استانداردها و ضوابط حمل و نقل کالای خطرناک و رعایت اصول ایمنی در این حوزه، اهمیت ویژه‌ای دارد. رعایت این دستورالعمل‌ها از بروز حوادث احتمالی جلوگیری کرده و امنیت زنجیره تأمین جهانی را تضمین می‌کند.

هر گونه کوتاهی در رعایت استانداردهای حمل و نقل کالاهای خطرناک دریایی ممکن است آسیب‌های جبران ناپذیری برای جامعه انسانی و محیط زیست به همراه داشته باشد. در این مطلب با شرکت کشتیرانی آنی دریا لجستیک همراه شوید تا درباره طبقه‌بندی کالاهای خطرناک اطلاعات مفیدی را در اختیار شما قرار دهیم.

کالای خطرناک چیست؟

 کالاهایی که در عملیات مختلف حمل و نقل از جمله بارگیری، ارسال، جابجایی، انبار و تخلیه قابلیت آتش سوزی، انفجار، خرابی، مسمومیت، سوختگی ناشی از تشعشع، بیماری‌های آلودگی محیط زیست و بیماری‌های انسانی و حیوانی را دارا می باشد مواد یا کالای خطرناک هستند.

به عبارتی دیگر کالاهای خطرناک به انواع مواد مایع، گازها و جامداتی اطلاق می شود که به تنهایی یا در صورت قرار گرفتن در کنار یک کالای دیگر برای جان انسان و محیط زیست خطرناک هستند.

در این میان مواد رادیواکتیو و پرتوهای اتمی اهمیت فوق‌العاده بیشتری دارد. چرا که کوچکترین خطا در حمل و نقل آن ممکن است باعث بروز فاجعه انسانی و محیط زیستی در سطوح ملی و منطقه‌ای شود. بنابراین توجه به طبقه‌بندی کالاهای خطرناک در حمل دریایی بسیار مورد توجه است.

حمل و نقل کالاهای خطرناک

در فرآیند حمل و نقل کالاهای خطرناک، رعایت قوانین و مقررات ایمنی الزامی است. این مقررات شامل دریافت مجوزهای ویژه، استفاده از بسته‌بندی‌های استاندارد، برچسب‌گذاری صحیح و به‌کارگیری وسایل نقلیه ایمن می‌شود. هدف از این الزامات، کاهش خطرات احتمالی و تضمین سلامت کارکنان، محیط زیست و تجهیزات حمل‌ونقل است.

همچنین، در زمان حمل کالای خطرناک باید تجهیزات ایمنی اضافی مانند سیستم‌های آتش‌نشانی، خاموش‌کننده‌ها و ابزارهای امداد در دسترس باشد تا در صورت بروز حادثه بتوان به‌سرعت واکنش نشان داد.

با توجه به حساسیت بالای کلاس کالاهای خطرناک، آشنایی کامل با استانداردهای محلی و بین‌المللی ضروری است. شرکت‌ها و فعالان حوزه‌ی لجستیک می‌توانند با همکاری با شرکت حمل نقل بین المللی معتبر، از اجرای دقیق ضوابط و انتقال ایمن بارهای خطرناک اطمینان حاصل کنند.

رعایت این دستورالعمل‌ها در تمامی مراحل حمل و نقل کالای خطرناک، ضامن ایمنی، کاهش خسارات احتمالی و حفظ اعتبار شرکت‌های فعال در این صنعت است.

طبقه‌بندی کالاهای خطرناک از سوی سازمان ملل

سازمان ملل در قوانین و آیین نامه‌های مشخص و مدون، سیستم طبقه‌بندی کالاهای خطرناک را طبق مقرراتی خاص مشخص کرده است. بر این اساس کلاس کالاهای خطرناک بر اساس سطح و نوع خطر هر کالا مشخص می‌شود. در این دسته‌بندی نه طبقه بین المللی یا کلاس کالاهای خطرناک عبارتند از:

• دسته اول: مواد منفجره  ( Explosives)
• دسته دوم: گازهای قابل اشتعال، گاز های غیر قابل اشتعال و گازهای سمی  (Gases)
•  دسته سوم: مایعات قابل اشتعال  ( Flammable Liquids)
• دسته چهارم: جامدات خودسوز، جامدات قابل اشتعال و جامداتی که در صورت مواجهه با رطوبت خطر زا هستند. (Flammable Solids)
• دسته پنجم: مواد قابل اکسیداسیون ( Oxidizing Substances and Organic Peroxides)
• دسته ششم: مواد سمی و مواد عفونی (Toxic & Infectious Substances)
• دسته هفتم: مواد رادیو اکتیو ( Radioactive Material)
• دسته هشتم: کالاهای خورنده  (Corrosive)
• دسته نهم: سایر کالاهای خطرناک و موادی که در گروه های هشتگانه قرار نمی‌گیرد.

 سازمان بین الملل برای حمل هر کدام از موارد ذکر شده در طبقه‌بندی کالاهای خطرناک، مقررات بین المللی خاصی را وضع کرده است که لزوم رعایت کامل آن ضروری است.

حمل و نقل کالاهای خطرناک نیازمند رعایت دقیق استانداردها و استفاده از تجهیزات ایمنی ویژه است تا از بروز حوادث احتمالی جلوگیری شود. در بسیاری از موارد، این نوع محموله‌ها با توجه به کلاس کالاهای خطرناک تعریف‌شده، همراه با عملیات حمل بار فله دریایی جابه‌جا می‌شوند و به نظارت ویژه در فرآیند بارگیری و تخلیه نیاز دارند.

مقررات حمل کالاهای خطرناک

IMO مسئول تعیین و تدوین مقررات بین المللی حمل کالاهای خطرناک در حمل و نقل دریایی است. این مقررات شامل ضوابط و مقرراتی برای بسته بندی، بارگیری، حمل، تخلیه و نگهداری کالاهای خطرناک در ناوگان دریایی است.

هدف اصلی این مقررات افزایش امنیت دریانوردی و جلوگیری از وقوع حوادث و آسیب‌های جانی و مالی است. به علاوه، این مقررات شامل تعیین نوع کالاهای خطرناک، کلاس‌بندی آنها و نحوه بسته‌بندی و نگهداری آن‌ها است.

اقدامات پیشگیرانه ایمنی در حمل کالاهای خطرناک دریایی

کلاس کالاهای خطرناک با توجه به مشخصات، ویژگی‌ها و ماهیت خاص هر کالا مشخص می‌شود. همان طور که عنوان شد بی توجهی به گروه مواد خطرناک ممکن است برای انسان و محیط زیست خطرات جبران ناپذیری به همراه داشته باشد.

به همین دلیل حمل این نوع کالاها از جمله مواد اشتعال زا، اکسید کننده‌ها، مواد منفجره، مواد پرتوزا و غیره قوانین خاص خود را دارا است.

 نحوه حمل کالاهای خطرناک دریایی بسیار مهم و حساس است. اصول ایمنی مربوط به کلاس کالاهای خطرناک از مرحله تولید تا بسته‌بندی و انبار، تا حمل و نقل و… باید مورد توجه قرار بگیرد. در حمل و نقل دریایی گروه مواد خطرناک، علاوه بر رعایت قوانین و ضوابط عمومی حمل و نقل، مقررات خاص دیگری نیز تدوین شده است که باید مورد توجه شرکت‌های حمل و نقل و صاحبین کالا قرار بگیرد.

 همچنین برای جلوگیری از سوانح مختلف، تهدید محیط زیست و خسارت‌های جانی و مالی باید با روش‌های مختلف مانند آموزش، مدیریت بحران در هنگام بروز سانحه و غیره میزان ریسک حمل کالاهای خطرناک دریایی را به حداقل ممکن کاهش داد.

برخی از اقدامات پیشگیرانه ایمنی برای جلوگیری از خطرات حمل و نقل کالاهای خطرناک در حمل دریایی عبارتند از:

• آموزش افراد و پرسنل مرتبط با تمام امور حمل و نقل از جمله انتقال و جابجایی، تخلیه، نگهداری انبار و غیره
• برنامه ریزی و دقت در پذیرش کالای خطرناک
• برچسب گذاری بر روی کالاهای خطرناک
• چیدمان اصولی کانتینر های حاوی کالای خطرناک بر طبق ضوابط و دستورالعمل های اعلام شده

در رابطه با این مطلب پیشنهاد می‌شود مقاله ایمنی در حمل و نقل دریایی کالای خطرناک را مطالعه فرمایید.

شرکت حمل و نقل بین المللی آنی دریا لجستیک ارائه دهنده انواع خدمات حمل دریایی ، حمل کانتینری و حمل گروپاژ و فله است. جهت دریافت مشاوره و استعلام هزینه حمل دریایی از طریق شماره‌های درج شده در سایت با کارشناسان مجموعه در تماس باشید.

مقررات حمل کالاهای خطرناک در شرکت سازمان بین المللی دریایی (IMO)

 سازمان ملل در سال ۱۹۵۶ میلادی طی ایجاد کمیته‌ای، کارشناسان خود را موظف کرد تا فهرستی از کالاهای خطرناک همراه با اسناد و مدارک لازم را تهیه کنند. در ادامه بر اساس این فهرست، در سازمان بین المللی دریایی که به نمایندگی سازمان ملل تشکیل شده بود مقررات حمل کالای خطرناک از مسیرهای دریایی تدوین شد و به مرحله اجرا درآمد.

تمام دستورالعمل‌ها و مقررات در کتابی به نام (Orange Book) که هر دو سال یکبار تجدید نظر می شود گرد آوری شده است. بنابراین تمام توصیه‌ها در دستورالعمل‌های سازمان ملل به صورت کد یا راهنمای جامع کالای خطرناک (IMDG) که معرف کالای خطرناک در حمل دریایی است منتشر شده است.

قوانین دریایی بین المللی IMO به عنوان فهرستی مفصل از کالاهای خطرناک و ضوابط حمل دریایی، در حال حاضر در سرتاسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. هدف از این فرایند ایمن سازی مسیرهای دریایی و حفظ محیط زیست و مراقبت از جان انسان‌ها در دریا است.

محتوای مقررات حمل دریایی کالاهای خطرناک، شامل اصولی چون رده کالای خطرناک، ملزومات بسته‌بندی کالاها، روش‌های انجام آزمایش، نصب پلاکارت برای کالای خطرناک، علامت گذاری و برچسب گذاری و غیره است. البته این مقررات موضوعی جدا از سیاست‍‌ها و خط مشی‌های اجرایی هر کشور است.

در واقع دولت و مقامات ذیربط در هر کشور موظف است تا نسبت به اجرای سیاست‌های کلی حمل کالاهای خطرناک در کشور خود مقرراتی را تدوین و تنظیم کند.

بیشتر بخوانید: وظایف متصدی حمل و نقل دریایی مواد خطرناک

قوانین و ضوابط کنوانسیون (IMDG) یا مقررات حمل کالای خطرناک از مسیر دریا لازم الاجرا است و تخلف از هرکدام از ضوابط آن جرایم بسیار سنگینی را به همراه دارد.

 کالاهایی که در لیست MDI نامی از آن برده نشده است اما جزء کالاهای خطرناک به شمار می‌رود باید با علامت اختصاری NOS مشخص شود. چرا که با قید شرح درست و مشخصات فنی کالای خطرناک، حمل آن با دقت بیشتری انجام می‌شود.

از طرفی در صورت بروز هر نوع مشکل یا مسئله مانند نشت، شکستگی، ریزش یا غیره اقدامات لازم برای پیشگیری از بروز سانحه انجام می‌شود.

وظایف شرکت های حمل و نقل دریایی در ایمنی حمل کالای خطرناک

 یکی از مهم‌ترین وظایف شرکت های حمل و نقل دریایی علاوه بر رعایت قانون و مقررات بین المللی حمل و نقل، ایجاد ایمنی برای انتقال گروه مواد خطرناک در مراحل مختلف جابجایی است.

مراجع دریایی و شرکت‌های حمل و نقل دریایی موظفند بر اساس طبقه‌بندی کالاهای خطرناک کارشناسی درستی از نوع مواد داشته باشند و بازرسی و اقدامات کنترلی لازم را به عنوان کشور صاحب بندر، برای ارزیابی مواد انجام دهند.

همچنین در زمینه نوع مواد و تجهیزات اتصالات و غیره اقدامات لازم را برای اطلاع رسانی به IMO انجام دهند. سیستم‌های لوله کشی و پمپاژ مورد آزمایش و تایید قرار بگیرد و ارزیابی درستی از میزان پسماند انجام شود و…

شرکت حمل و نقل بین المللی آنی دریا لجستیک ارائه دهنده انواع خدمات حمل دریایی و کرایه کشتی، حمل کانتینری و حمل ترکیبی می‌باشد برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره حمل محموله‌های تجاری خود از طریق شماره های درج شده (09128431894) در سایت با کارشناسان مجموعه آنی دریا لجستیک تماس حاصل فرمایید.

سخن پایانی

در این مطلب با موضوع طبقه‌بندی کالاهای خطرناک آشنا شدیم و به معرفی کلاس کالاهای خطرناک پرداختیم. همان‌طور که اشاره شد، رعایت اصول ایمنی در حمل و نقل کالاهای خطرناک از مهم‌ترین الزامات صنعت دریایی و بین‌المللی است. این طبقه‌بندی شامل مواد شیمیایی، سمی، نفتی و سایر ترکیباتی است که در صورت جابه‌جایی نادرست می‌توانند خطرات جدی ایجاد کنند. از آنجا که بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی از طریق دریا انجام می‌شود، توجه به استانداردها و دستورالعمل‌های ایمنی در حمل و نقل کالای خطرناک اهمیت ویژه‌ای دارد. اجرای صحیح این مقررات نه‌تنها از بروز حوادث احتمالی جلوگیری می‌کند، بلکه موجب حفظ محیط زیست و افزایش اعتماد در زنجیره تأمین بین‌المللی نیز می‌شود.