تعرفه گمرکی چیست؟ آشنایی با انواع تعرفه های گمرکی
تعرفه گمرکی در واردات و صادرات کالا یکی از عوامل مهم در تعیین هزینه‌های تجاری و قیمت نهایی محصولات است. آشنایی با این مفهوم به بازرگانان کمک می‌کند هزینه‌های گمرکی را بهتر برآورد کنند و با آگاهی بیشتری برای تجارت خود تصمیم بگیرند. در این مقاله آنی دریا لجستیک به این سوال پاسخ می‌دهیم که تعرفه گمرکی چیست؛ با انواع تعرفه های گمرکی آشنا می‌شویم و بررسی می‌کنیم که محاسبه تعرفه گمرکی چگونه انجام می‌شود و چه تاثیری بر هزینه واردات و صادرات می‌گذارد.
تعرفه گمرکی چیست؟
تعرفه گمرکی به نرخ‌ها و مقرراتی گفته می‌شود که برای تعیین هزینه حمل و نقل بین المللی و عوارض مرتبط با واردات یا صادرات کالا به کار می‌روند. در ایران این اصطلاح گاهی برای اشاره به ردیف تعرفه کالا و گاهی برای نرخ حقوق ورودی آن استفاده می‌شود.
برای تعیین تعرفه یک کالا ابتدا باید آن را براساس مشخصات و کاربردش طبقه‌بندی کرد. در این فرایند از سیستم هماهنگ‌شده توصیف و کدگذاری کالا یا HS Code استفاده می‌شود. این سیستم را سازمان جهانی گمرک (WCO) تدوین کرده است. در سطح بین‌المللی، کدهای شش‌رقمی آن مبنای مشترک شناسایی هزاران گروه کالایی هستند. کشورها نیز می‌توانند برای تعیین جزییات بیشتر، ارقام دیگری به کد اضافه کنند. برای آشنایی بیشتر با این کد، مقاله «hs code چیست» را مطالعه کنید.
انواع تعرفه‌های گمرکی کدام‌اند؟
لیست تعرفه های گمرکی براساس شیوه محاسبه و نحوه اعمال به چند گروه زیر تقسیم می‌شود:
- تعرفه ارزشی: براساس درصدی از ارزش گمرکی کالا محاسبه می‌شود. برای مثال اگر برای حمل کالا از چین به ایران نرخ تعرفه ۱۰ درصد و ارزش گمرکی کالا ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مبلغ تعرفه ۱۰ میلیون تومان خواهد بود.
- تعرفه ثابت یا مقداری: براساس مقدار مشخصی از کالا، مانند وزن، تعداد یا حجم، برای مثال مبلغی مشخص به‌ازای هر کیلوگرم تعیین می‌شود.
- تعرفه مرکب: از ترکیب تعرفه ارزشی و تعرفه ثابت تشکیل می‌شود؛ یعنی هم ارزش کالا و هم مقدار آن در محاسبه موثر است.
از نظر نحوه اعمال نیز تعرفه‌ها ممکن است عمومی یا ترجیحی باشند. تعرفه ترجیحی در صورت وجود توافق تجاری یا مقررات خاص، برای کالاهای واجد شرایط اعمال می‌شود و ممکن است نرخ کمتری داشته باشد.
نکته: برای مثال برای واردات از هند به ایران، نوع تعرفه و نرخ قابل پرداخت باید باتوجهبه ردیف تعرفه کالا، کتاب مقررات صادرات و واردات و بخشنامه‌های معتبر بررسی شود؛ زیرا نرخ تعرفه لزوما با مجموع همه هزینه‌های گمرکی و مالیاتی برابر نیست.
تفاوت تعرفه گمرکی با HS Code چیست؟
تعرفه گمرکی با HS Code متفاوت است؛ اما ارتباط مستقیمی با هم دارند. تعرفه گمرکی به حقوق ورودی و عوارض گمرکی که برای واردات یا در برخی موارد صادرات کالا دریافت می‌شود، اشاره دارد؛ در مقابل HS Code کدی است که برای شناسایی و طبقه‌بندی کالا در تجارت بین‌المللی استفاده می‌شود.
| معیار | HS Code | تعرفه گمرکی |
| تعریف | کد شناسایی و طبقه‌بندی کالا | حقوق و عوارض مرتبط با ورود یا خروج کالا |
| کاربرد | تعیین گروه کالایی و شناسایی کالا در گمرک | محاسبه هزینه‌های گمرکی و تعیین نرخ‌های مربوط |
| ساختار | کد بین‌المللی پایه معمولا ۶ رقمی است؛ کشورها می‌توانند ارقام بیشتری اضافه کنند. | معمولا به‌صورت نرخ درصدی یا مبلغ مشخص تعیین می‌شود. |
| وابستگی به کشور | ۶ رقم اول در نظام هماهنگ بین‌المللی مشترک است. | نرخ‌ها و مقررات به کشور و شرایط واردات بستگی دارند. |
نکته مهم: در ایران اصطلاح «تعرفه گمرکی» گاهی به خود شماره تعرفه کالا نیز گفته می‌شود. به همین دلیل این دو اصطلاح در مکالمات تجاری ممکن است به‌جای یکدیگر به کار بروند؛ اما از نظر فنی یکسان نیستند.
رابطه HS Code با تعرفه گمرکی چگونه است؟
فرض کنید قصد واردات یک نوع ورق استیل از چین را دارید. ابتدا باید ورق براساس جنس، نوع، ضخامت و سایر مشخصات فنی در ردیف تعرفه‌ای مناسب طبقه‌بندی شود؛ سپس باتوجهبه کد تعرفه، کشور مبدا، روش واردات از چین و سایر شرایط، نرخ حقوق ورودی و هزینه‌های مربوط مشخص می‌شود.
اگر هدف شما واردات کالاست، برای محاسبه دقیق هزینه‌ها باید ردیف تعرفه معتبر در کتاب مقررات صادرات و واردات ایران را بررسی کنید؛ صرف دانستن HS Code شش‌رقمی بین‌المللی برای تعیین قطعی نرخ حقوق ورودی کافی نیست.
تعرفه گمرکی چگونه محاسبه می‌شود؟
برای محاسبه تعرفه گمرکی کالاهای وارداتی به ایران، باید ارزش گمرکی کالا، کد تعرفه و نرخ حقوق ورودی آن مشخص شود. مالیات بر ارزش افزوده و سایر هزینه‌های قانونی نیز در استعلام قیمت حمل و نقل دریایی و هزینه نهایی ترخیص تاثیر دارند.
۱. محاسبه ارزش گمرکی کالا
ابتدا ارزش گمرکی کالا محاسبه می‌شود. این مبلغ فقط شامل قیمت خرید نیست؛ بلکه هزینه حمل‌ونقل، بیمه و سایر هزینه‌های مشمول تا نخستین دفتر گمرکی را نیز در بر می‌گیرد. سپس مبلغ ارزی با نرخ ارز مبنای گمرکی به ریال تبدیل می‌شود.
برای مثال اگر قیمت کالا ۱۰ هزار دلار، هزینه حمل کانتینر ۱۰۰۰ دلار و بیمه ۱۰۰ دلار باشد، ارزش اولیه گمرکی آن ۱۱ هزار و ۱۰۰ دلار است.
۲. تعیین کد تعرفه و محاسبه حقوق ورودی
در این مرحله براساس مشخصات کالا، کد تعرفه آن در کتاب مقررات صادرات و واردات تعیین می‌شود. سپس نرخ حقوق ورودی شامل حقوق گمرکی، سود بازرگانی و سایر وجوه قانونی مورد بررسی قرار می‌گیرد. این نرخ برای همه کالاها یکسان نیست و به ردیف تعرفه و مقررات مربوط بستگی دارد.
۳. محاسبه مالیات بر ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده واردات معمولا براساس مجموع ارزش گمرکی و حقوق ورودی محاسبه می‌شود. نرخ عمومی این مالیات در سال ۱۴۰۵، ۱۰ درصد است؛ البته کالاهای معاف یا مشمول نرخ ویژه، تابع مقررات خود هستند.
۴. اضافه کردن سایر هزینه‌ها
در پایان، عوارض قانونی مشمول و هزینه‌هایی مانند انبارداری، تخلیه و بارگیری و خدمات ترخیص نیز در برآورد هزینه نهایی واردات در نظر گرفته می‌شوند.
در نتیجه هزینه گمرکی نهایی فقط به تعرفه کالا بستگی ندارد؛ ارزش گمرکی، نرخ حقوق ورودی، مالیات و سایر هزینه‌های مرتبط نیز باید محاسبه شوند.
چه عواملی بر میزان تعرفه گمرکی تاثیر می‌گذارند؟
مهم‌ترین عواملی که بر میزان تعرفه گمرکی تاثیر می‌گذارند عبارتند از:
- نوع کالا و کد تعرفه: ردیف تعرفه تعیین می‌کند کدام نرخ‌ها و مقررات بر کالا اعمال شوند.
- ارزش گمرکی: افزایش ارزش گمرکی، در تعرفه‌های مبتنی بر ارزش، موجب افزایش حقوق ورودی و برخی عوارض می‌شود.
- نرخ ارز مبنای گمرکی: تغییر نرخ ارز قابل اعمال، ارزش ریالی کالا و مبالغ وابسته به آن را تغییر می‌دهد.
- کشور مبدا و توافق‌های تجاری: در صورت وجود ترجیحات تعرفه‌ای یا مقررات خاص مبدا، نرخ قابل اعمال ممکن است متفاوت باشد.
- معافیت‌ها و احکام بودجه: بعضی کالاها از معافیت یا نرخ اختصاصی برخوردارند و نرخ عمومی را بدون بررسی مقررات بر آن‌ها نمی‌توان اعمال کرد.
- مقررات اختصاصی و شرایط واردات: مجوزها، محدودیت‌ها و الزامات قانونی ممکن است بر امکان واردات یا هزینه نهایی اثر بگذارند.
برای اطمینان از نرخ معتبر باید کتاب مقررات صادرات و واردات سال ۱۴۰۵ و اصلاحات ابلاغی آن بررسی شود؛ زیرا تغییرات تعرفه‌ای ممکن است در طول سال اعمال شوند.
تفاوت تعرفه گمرکی با حقوق ورودی، مالیات و سایر هزینه‌ها چیست؟
تفاوت تعرفه گمرکی با حقوق ورودی، مالیات و سایر هزینه‌ها در این است که هرکدام مفهوم جداگانه‌ای دارند:
- تعرفه گمرکی: کد و ردیف مشخص‌کننده کالا در جدول تعرفه‌هاست که نرخ حقوق ورودی و مقررات مربوط به کالا براساس آن تعیین می‌شود.
- حقوق ورودی: مبلغی است که برای واردات کالا دریافت می‌شود و حقوق گمرکی، سود بازرگانی و وجوه قانونی مشمول را در بر می‌گیرد.
- مالیات بر ارزش افزوده: مالیاتی جدا از حقوق ورودی است که هنگام واردات، معمولا براساس مجموع ارزش گمرکی و حقوق ورودی محاسبه می‌شود.
- سایر هزینه‌های گمرکی و ترخیص: هزینه‌هایی مانند انبارداری، تخلیه و بارگیری و خدمات گمرکی هستند که بسته‌به شرایط محموله دریافت می‌شوند و جزو حقوق ورودی نیستند.
به زبان ساده تعرفه مشخص می‌کند کالا در چه ردیفی قرار می‌گیرد و چه نرخ‌هایی به آن مربوط است؛ حقوق ورودی و مالیات مبالغ قانونی پرداختی‌اند و هزینه‌های ترخیص هم مخارج خدماتی جداگانه هستند.
تعرفه‌های گمرکی چه تاثیری بر واردات، صادرات و قیمت کالا دارند؟
تعرفه‌های گمرکی از ابزارهای سیاست تجاری کشورها هستند و بر هزینه تجارت، رقابت میان کالاهای داخلی و خارجی و قیمت نهایی محصولات تاثیر می‌گذارند. میزان این تاثیر به نرخ تعرفه، نوع کالا، شرایط بازار و سیاست‌های تجاری کشور بستگی دارد.
افزایش تعرفه واردات معمولا هزینه ورود کالاهای خارجی را بالا می‌برد و تقاضا برای برخی کالاهای وارداتی کاهش می‌یابد. در نتیجه تعرفه بالاتر به تولیدکنندگان داخلی کمک می‌کند تا در رقابت قیمتی با محصولات خارجی موقعیت بهتری داشته باشند.
تعرفه واردات می‌تواند به‌طور غیرمستقیم بر صادرات نیز اثر بگذارد. اگر تعرفه مواد اولیه و تجهیزات وارداتی افزایش پیدا کند، هزینه تولید کالاهای صادراتی هم ممکن است بالا برود و رقابت‌پذیری آن‌ها در بازارهای خارجی کاهش یابد.
در نتیجه تعرفه بالاتر معمولا هزینه واردات را افزایش می‌دهد و ممکن است این افزایش هزینه به قیمت نهایی کالا منتقل شود. البته میزان افزایش قیمت به شرایط بازار، میزان رقابت و تصمیم واردکننده و فروشنده بستگی دارد.
همچنین بررسی تعرفه پیش از ثبت سفارش یا ارسال کالا کمک می‌کند از محدودیت‌ها و مجوزهای لازم مطلع شوید، هزینه‌های تجاری را دقیق‌تر برآورد کنید و احتمال تاخیر در ترخیص یا اختلاف با گمرک را کاهش دهید. از آنجا که مقررات و نرخ‌ها ممکن است تغییر کنند، بهتر است استعلام تعرفه گمرکی را از منابع رسمی و به‌روز بررسی کنید.
