یاتا چیست؟ آشنایی با انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی
شناخت یاتا (IATA) یکی از پیشنیازهای درک سازوکار حملونقل هوایی در سطح جهان است. یاتا با تدوین استانداردها، مقررات و رویههای مشترک، نقش مهمی در ایجاد هماهنگی میان شرکتهای هواپیمایی، فورواردرها، فرودگاهها و سایر فعالان زنجیره تامین ایفا میکند. در این راهنما به این سوال پاسخ میدهیم که iata چیست، با تاریخچه شکلگیری، اهداف، وظایف، خدمات و مهمترین استانداردهای آن آشنا میشویم و نقش اهمیت مقررات آن در حمل کالاهای خطرناک، محمولههای فاسدشدنی و سایر عملیات بار هوایی را بررسی میکنیم. برای درک بهتر نقش یاتا در صنعت هوانوردی و لجستیک بینالمللی با آنی دریا لجستیک همراه باشید.
یاتا (IATA) چیست؟
یاتا (IATA) که مخفف International Air Transport Association یا انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی است، یک سازمان صنفی بینالمللی است که بیش از ۳۷۰ شرکت هواپیمایی عضو آن هستند. این شرکتها در مجموع حدود ۸۵ درصد از ترافیک هوایی جهان را به خود اختصاص دادهاند.
این سازمان از طیف گستردهای از فعالیتهای صنعت هوانوردی اعم از حمل هوایی کالا و مسافر پشتیبانی میکند و نقش موثری در تدوین سیاستها و مواضع صنعت در زمینه مهمترین و حیاتیترین مسائل هوانوردی دارد.
تاریخچه یاتا
ریشه شکلگیری یاتا (IATA) به «انجمن بینالمللی ترافیک هوایی» بازمیگردد که در سال ۱۹۱۹ و همزمان با آغاز نخستین پروازهای بینالمللی در شهر لاهه هلند تاسیس شده بود. یاتای امروزی که در ۱۹ آوریل ۱۹۴۵ در شهر هاوانا، پایتخت کوبا، تاسیس شد، ادامهدهنده مسیر همان سازمان است.
این انجمن با هدف ایجاد بستری برای همکاری میان شرکتهای هواپیمایی جهان تاسیس شد. ماموریت یاتا این بود که با تدوین استانداردها، رویهها و دستورالعملهای مشترک، به توسعه حملونقل هوایی ایمن، قابل اعتماد، امن و مقرونبهصرفه کمک کند.
در زمان تاسیس فقط ۵۷ شرکت هواپیمایی از ۳۱ کشور (عمدتا در اروپا و آمریکای شمالی) عضو یاتا بودند. با رشد صنعت هوانوردی و حمل بار بین المللی دامنه فعالیت و اعضای آن بهطور چشمگیری گسترش یافت. امروزه با بیش از ۳۷۰ عضو از ۱۲۰ کشور، بهعنوان بزرگترین انجمن صنفی شرکتهای هواپیمایی جهان شناخته میشود.
کد یاتا چیست؟
کد یاتا (IATA Code) یک شناسه استاندارد است که توسط IATA برای شناسایی فرودگاهها، شرکتهای هواپیمایی و برخی ایستگاههای حملونقل هوایی ایجاد شده است.
این کدها با هدف سادهسازی فرآیندهای رزرو بلیت، صدور بارنامه، جابهجایی بار، برنامهریزی پروازها و تبادل اطلاعات در صنعت هوانوردی طراحی شدهاند.
کد یاتای فرودگاهها معمولا از سه حرف تشکیل میشود. برای مثال کد فرودگاه امام خمینی برابر IKA است. شرکتهای هواپیمایی نیز کد دو حرفی دارند که در شماره پروازها و سیستمهای رزرو استفاده میشود. برای نمونه، کد یاتای Iran Air برابر IR است.
این کدها یک زبان مشترک در صنعت هوانوردی ایجاد کردهاند تا شناسایی مقاصد، ایرلاینها، بارنامههای هوایی و اطلاعات پرواز در سراسر جهان با سرعت، دقت و هماهنگی بیشتری انجام شود.
3 محور اصلی اهداف و فعالیتهای یاتا
یاتا بهعنوان نهاد هماهنگکننده صنعت حملونقل هوایی، زمینه همکاری و تعامل موثر میان شرکتهای هواپیمایی، شرکتهای فورواردر، فرودگاهها و سایر فعالان زنجیره لجستیک را برای حمل هوایی بار از چین یا سایر نقاط فراهم میکند.
همچنین با ایجاد استانداردهای مشترک، نقش موثری در انجام روان و یکپارچه عملیات حملونقل هوایی در سطح بینالمللی دارد:
- استانداردسازی فرآیندها و اسناد حملونقل هوایی بینالمللی: از جمله تدوین رویهها و مدارک مشترکی که توسط شرکتهای هواپیمایی و سایر فعالان این صنعت در سراسر جهان مورد استفاده قرار میگیرند.
- تدوین مقررات و استانداردهای فنی برای حمل کالا: این مقررات در حوزههای حساس مانند حمل کالاهای خطرناک و محصولات فاسدشدنی، برای افزایش ایمنی، حفظ کیفیت کالا و کاهش ریسکهای عملیاتی اهمیت دارند.
- ایجاد سیستمهای همکاری و تسویهحساب مالی میان شرکتهای هواپیمایی: تا ایرلاینها بتوانند در قالب شبکههای حملونقل بینالمللی با یکدیگر همکاری کنند و خدمات هماهنگ ارائه دهند.
4 وظیفه اصلی یاتا (IATA)
یاتا با تدوین استانداردها، ارائه خدمات تخصصی و حمایت از شرکتهای هواپیمایی، نقش مهمی در توسعه حملونقل هوایی بینالمللی و امنیت پروازها در کریدور هوایی دارد. مهمترین وظایف این سازمان عبارتند از:
- نمایندگی از شرکتهای هواپیمایی و پیگیری منافع مشترک آنها در سطح بینالمللی.
- تدوین و توسعه استانداردهای ایمنی برای ارتقای امنیت و کیفیت عملیات حملونقل هوایی.
- استانداردسازی اسناد، مدارک و رویههای حمل بار هوایی برای ایجاد هماهنگی میان ایرلاینها و سایر فعالان زنجیره لجستیک.
- برگزاری دورههای آموزشی و صدور گواهینامههای تخصصی برای مشاغل مرتبط با هوانوردی، ایمنی حمل بار و امنیت حملونقل هوایی.
وظایف اجرایی این انجمن نقش مهمی در سرعت و ایمنی حملونقل هوایی دارد. اطلاعیههای نوتام نیز نقش مهمی در این راستا ایفا میکنند. برای آشنایی بیشتر با نقش این اطلاعیهها، مقاله «نوتام چیست» را مطالعه کنید.
نقش یاتا در صنعت حمل بار هوایی؛ استانداردسازی فرآیندهای حمل
یکی از مهمترین وظایف یاتا در حوزه حملونقل بار هوایی، تدوین استانداردهای عملیاتی مشترک است تا امکان هماهنگی موثر میان شرکتهای هواپیمایی، فورواردرها، فرودگاهها و نهادهای نظارتی برای ارسال بار هوایی به دبی یا سایر نقاط جهان فراهم شود.
استانداردسازی این فرآیندها به شرکتهای لجستیکی و فورواردرها کمک میکند تا ارسال محمولههای بینالمللی را با همکاری شرکتهای هواپیمایی مختلف و در کشورهای گوناگون، براساس معیارهای عملیاتی یکسان مدیریت کنند.
مهمترین مواردی که توسط یاتا استانداردسازی شدهاند عبارتند از:
- استانداردسازی اسناد حملونقل هوایی، از جمله بارنامه هوایی (Air Waybill یا AWB) که بهعنوان قرارداد حمل کالا از طریق هوا میان فرستنده و شرکت حملکننده مورد استفاده قرار میگیرد. با استفاده از این اسناد، فرآیند حمل بار در کشورهای مختلف و میان شرکتهای هواپیمایی گوناگون با رویه یکسان انجام میشود و سرعت و دقت عملیات افزایش مییابد.
- استانداردسازی رویههای پذیرش، بازرسی و جابهجایی محمولهها که توسط شرکتهای هواپیمایی و پایانههای بار اجرا میشوند.
- استانداردهای برچسبگذاری و طبقهبندی کالاها؛ بهویژه برای محمولههای حساس و ویژه یا بارهایی که شرایط خاصی برای حمل دارند
- استانداردسازی فرآیندهای کنترل، بازرسی و احراز انطباق با مقررات که برای اطمینان از رعایت الزامات قانونی و استانداردهای بینالمللی اجرا میشوند.
نتیجه این هماهنگی، کاهش خطاهای اجرایی، جلوگیری از تاخیر در حملونقل و افزایش سرعت و کارایی عملیات حمل بار هوایی است. در این میان، اصطلاحات تخصصی مانند کلیر شدن آسمان که میان خلبانان، برج مراقبت و شرکتهای هواپیمایی بهکار میرود نیز اهمیت زیادی دارد.
برای آشنا شدن با این اصطلاح نگاهی به مقاله «آسمان کلیر شد یعنی چه» داشته باشید.
مهمترین خدمات یاتا
یاتا علاوهبر نمایندگی شرکتهای هواپیمایی، مجموعهای از خدمات، استانداردها و سامانههای تخصصی را توسعه داده است که امروزه بخش قابلتوجهی از عملیات حملونقل هوایی جهان بر پایه آنها انجام میشود.
این استانداردها که با هدف افزایش ایمنی، یکپارچهسازی فرآیندها، تسهیل همکاری میان ایرلاینها و بهبود بهرهوری صنعت هوانوردی طراحی شدهاند به شرح زیر هستند:
- مقررات حمل کالاهای خطرناک (DGR): معتبرترین راهنمای صنعت حملونقل هوایی برای جابهجایی کالاهای خطرناک
- سیستم تسویهحساب بار (CASS): سامانهای برای استانداردسازی فرآیند صدور صورتحساب و تسویهحساب مالی میان شرکتهای هواپیمایی و نمایندگان حمل بار
- سیستم تسویهحساب فروش بلیت (BSP): مدیریت فرآیند تسویهحساب مالی میان آژانسهای مسافرتی و شرکتهای هواپیمایی
- راهنماهای تخصصی حمل کالا: انتشار مجموعهای از دستورالعملهای تخصصی برای انواع محمولههای خاص
- آموزش و صدور گواهینامههای تخصصی: برگزاری دورههای آموزشی و گواهینامههای بینالمللی متعدد در حوزههای ایمنی پرواز، حمل کالاهای خطرناک، مدیریت فرودگاه، حمل بار هوایی، امنیت هوانوردی و لجستیک
عضویت در یاتا (IATA) به چه معناست؟
عضویت در یاتا به این معناست که یک شرکت هواپیمایی الزامات مشخصی در زمینههای عملیاتی، مالی و ایمنی را رعایت کرده است و شرایط لازم برای مشارکت در سیستمهای همکاری و استانداردسازی صنعت حملونقل هوایی را دارد.
4 الزام ضروری برای عضویت در یاتا
از الزامات ضروری برای عضویت در یاتا میتوان موارد زیر را نام برد؛
- رعایت استانداردهای ایمنی عملیاتی، از جمله موفقیت در ممیزی ایمنی عملیاتی یاتا.
- برخورداری از توان مالی و اعتبار کافی برای فعالیت در سامانههای تسویهحساب و پایاپای مالی صنعت هوانوردی.
- توانایی انجام پروازهای تجاری بینالمللی مطابق با مقررات و الزامات جاری هوانوردی.
- پایبندی به رویهها، دستورالعملها و استانداردهای فنی تدوینشده توسط صنعت حملونقل هوایی.
علاوهبر شرکتهای هواپیمایی، یاتا برنامههای اعتبارسنجی و اعطای گواهی ویژهای برای شرکتهای فورواردر و اپراتورهای لجستیکی اجرا میکند. این برنامهها با هدف یکپارچهسازی و استانداردسازی فرآیندهای زنجیره حمل بار هوایی طراحی شدهاند و موجب افزایش هماهنگی، ایمنی و کارایی در حمل کارگو میشوند.
تفاوت یاتا با ایکائو (ICAO)
اگرچه نام یاتا (IATA) و ایکائو (ICAO) اغلب در کنار یکدیگر مطرح میشوند و هر دو در صنعت هوانوردی بینالمللی نقش مهمی دارند، اما ماهیت، وظایف و اختیارات آنها با یکدیگر متفاوت است.
بهطور خلاصه ایکائو قوانین و استانداردهای رسمی هوانوردی بینالمللی را تدوین میکند؛ اما یاتا این استانداردها را در صنعت حملونقل هوایی اجرا، تکمیل و برای استفاده شرکتهای هواپیمایی و فعالان لجستیک استانداردسازی میکند.
| معیار | IATA | ICAO |
| ماهیت سازمان | انجمن صنفی و تجاری شرکتهای هواپیمایی | سازمان تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد |
| اعضا | شرکتهای هواپیمایی | دولتها و کشورهای عضو |
| وظیفه اصلی | استانداردسازی فرآیندهای عملیاتی، اسناد، آموزش، همکاری بین ایرلاینها و خدمات مالی | تدوین قوانین، استانداردها و مقررات بینالمللی هوانوردی غیرنظامی |
| حوزه فعالیت | صنعت حملونقل هوایی و شرکتهای هواپیمایی | دولتها، سازمانهای هواپیمایی کشوری و قانونگذاری بینالمللی |
| الزامآور بودن مقررات | استانداردها و رویههای صنعتی که اعضا از آنها پیروی میکنند | استانداردها و توصیههای بینالمللی که کشورهای عضو، متعهد به اجرای آنها هستند |
تاثیر یاتا بر صنعت هوانوردی جهان
نمایندگی صدها شرکت هواپیمایی در سراسر جهان باعث شده است که یاتا تاثیر قابلتوجهی بر صنعت حملونقل هوایی و تجارت بینالمللی داشته باشد. این سازمان با تدوین دستورالعملها، استانداردها و رویههای مشترک، به افزایش ایمنی، هماهنگی و کارایی عملیات حملونقل هوایی کمک میکند.
این انجمن در حوزه حمل کالاهای خطرناک نیز یکی از مهمترین راهنماهای مقررات حمل کالاهای خطرناک را منتشر کرده است. این راهنما مبنای اصلی تدوین رویههای اجرایی، آموزش نیروهای متخصص و انجام ایمن عملیات حمل کالاهای خطرناک در صنعت هوانوردی به شمار میرود و در سراسر جهان بهعنوان مرجع استاندارد مورد استفاده شرکتهای هواپیمایی و فعالان صنعت لجستیک قرار میگیرد.
