استریپ چیست؟ فرآیند استریپ کانتینر در بندر
اگر در یک شرکت کشتیرانی فعالیت میکنید، احتمالا با اصطلاح «استریپ بار» یا Cargo Strip آشنا هستید. «استریپ» به عملیات تخلیه و خارج کردن کالا از کانتینر گفته میشود. در جریان این عملیات، صاحب کالا یا نماینده او باید همراه با لیست انتقال در محل تخلیه حضور داشته باشد. طی فرآیند استریپ، بارها از داخل کانتینر خارج شده و به کامیونها یا وسایل نقلیه دیگر برای حمل بعدی منتقل میشوند. در این مقاله به این سوال پاسخ خواهیم داد که استریپ چیست و چگونه و با رعایت چه نکاتی انجام میشود.
استریپ چیست؟
استریپ کالا که به آن تخلیه کانتینر نیز گفته میشود به فرآیند تخلیه یا خارج کردن بار از یک کانتینر یا وسیله حملونقل اشاره دارد. در این مرحله، کالاها بهصورت دقیق و با دقت بالا از کانتینر خارج خواهند شد. معمولا این کار در انبار یا مرکز توزیع انجام میشود تا امکان پردازش، تفکیک، انبار یا توزیع بعدی کالاها وجود داشته باشد.
استریپ برای کالاهایی به کار میرود که به مقصد نهایی رسیدهاند و باید تخلیه و تحویل گیرنده شوند. عملیات استریپ بهویژه در حملونقل کالاهای وارداتی مانند حمل بار دریایی از چین بسیار رایج است و نیاز به دقت بالایی دارد تا از سلامت و ایمنی کالاها حین تخلیه اطمینان حاصل شود. بستهبه نوع محموله و اینکه بار ته لنجی باشد یا محموله حجیم، این فرآیند را میتوان با استفاده از لیفتراک، نیروی انسانی یا سایر تجهیزات انجام داد.
هدف از انجام استریپ کانتینر چیست؟
«استریپینگ» یکی از خدماتی است که توسط شرکت بین المللی حمل و نقل در محدوده بندر ارائه میشود و به تخلیه بار از کانتینر مشتری مربوط است. این خدمت براساس درخواست و نیاز مشتری انجام میشود. زمانیکه کانتینر مشتری به بندر میرسد، کارکنان شرکت حملونقل مسئولیت دارند بار را با دقت از داخل کانتینر خارج کرده و با رعایت اصول ایمنی، به محل ذخیرهسازی تعیینشده یا برای ادامه مسیر حمل منتقل کنند.
خدمات استریپ کالا بهویژه زمانی مفید است که مشتری امکانات یا تجهیزات لازم برای تخلیه بار را در اختیار ندارد. با ارائه این خدمت، شرکتهای حملونقل به مشتریان کمک میکنند تا مدیریت بار خود را در بندر بهصورت کارآمد انجام دهند و عملیات لجستیکی با نظم و تحویل کالاها بهموقع صورت گیرد.
تفاوت استریپ با استافینگ
استریپ کانتینر به معنای تخلیه یا خارج کردن بار از داخل کانتینر است. در این فرآیند کالاها پس از رسیدن به مقصد از کانتینر خارج میشوند تا برای بازرسی، انبار کردن یا تحویل آماده شوند.
در مقابل استافینگ کانتینر، فرآیند بارگیری کالا در داخل کانتینر است. استافینگ با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت کانتینر و تضمین ایمنی کالاها در طول مسیر حملونقل انجام میشود. اگر بارگیری در یک بندر واسطه انجام شود به آن کراس استافینگ میگویند.
مراحل انجام عملیات استریپ
براساس مقررات حملونقل ترکیبی و مطابق با قوانین گمرکی، عملیات استریپ در حمل و نقل کانتینری بهطور کلی به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
- خدمات اسنادی
- خدمات تخلیه بار
1. خدمات اسنادی در عملیات استریپ
خدمات اسنادی شامل موارد زیر است:
- ارائه فهرست انتقال کالا به منطقه استریپ؛
- انجام اقدامات لازم برای ترخیص کالا و بارگیری کانتینر در بندر با در دست داشتن برگه انتقال؛
ارائه خدمات اسنادی فقط زمانی امکانپذیر است که صاحب کالا یا نماینده قانونی او، فهرست انتقال کالا را به بخش ترخیص ارائه دهد.
2. خدمات تخلیه بار در عملیات استریپ
خدمات تخلیه بار در عملیات استریپ به صورت زیر انجام میشود:
- باز کردن پلمپ کانتینر در حضور نماینده صاحب کالا؛
- تخلیه بار توسط کارگران یا لیفتراک؛
- انتقال کانتینر خالی به انبار شرکت حملونقل؛
- دریافت رسید تحویل کانتینر؛
انواع استریپ در بندر
در حوزه حمل دریایی کالا و بندری، انواع اصلی عملیات استریپ را میتوان به شکل زیر دستهبندی کرد:
- استریپ مستقیم
- استریپ به همراه زمانگذاری یا ذخیرهسازی واسط
- استریپ برای بارهای خاص یا بیرون از گِیج
- استریپ همراه با خدمات تکمیلی
1. استریپ مستقیم
فرض کنید قصد ارسال بار از استرالیا به ایران دارید. پس از رسیدن کانتینر به بندر مقصد در ایران، به جای انتقال به انبار واسط یا CFS، کانتینر مستقیما برای تخلیه آماده میشود. کالاها بهصورت مستقیم از کانتینر خارج شده و بدون توقف در فضای واسط، مستقیما به کامیونهای تحویل یا واگنهای حمل داخلی منتقل میشوند.
مزیت این روش سرعت بالاتر و کاهش هزینهها است؛ زیرا کالاها سریعتر به مقصد نهایی میرسند و نیاز به عملیات ذخیرهسازی کوتاهمدت یا جابهجایی اضافی نیست.
2. استریپ به همراه زمانگذاری یا ذخیرهسازی واسط
در این حالت، کانتینر پس از رسیدن به ترمینال یا انبار در فضای واسطی به نام CFS (Container Freight Station) قرار میگیرد؛ سپس بار تخلیه شده و آماده توزیع یا انتقال بعدی میشود.
فرض کنید شما قصد حمل بار از ایران به کانادا با کشتی را دارید. پس از رسیدن کانتینر به بندر کانادا، کانتینر به CFS منتقل میشود. در این فضای واسط، کالاها از کانتینر تخلیه (استریپ) میشوند و سپس میتوان آنها را دستهبندی کرد، مراحل گمرکی را انجام داد، کیفیت و بستهبندی را بررسی و در صورت نیاز اصلاح کرد. پس از انجام این مراحل، کالاها آماده توزیع به فروشگاهها یا انتقال به انبار نهایی میشوند.
مزیت این روش امکان دستهبندی، ذخیرهسازی کوتاهمدت، تغییر بستهبندی یا انجام مراحل گمرکی و کنترل کیفیت قبل از خروج کالا است.
3. استریپ برای بارهای خاص یا «بیرون از گِیج»
برای کانتینرهایی که بارهای حجیم، سنگین یا دارای ابعاد خارج از استاندارد (ماشینآلات بزرگ، پروژههای صنعتی، فلتراک) دارند، نیاز است عملیات استریپ در فضایی کاملا مجهز با تجهیزات ویژه انجام شود.
در این موارد علاوهبر تخلیه، ممکن است بستهبندی مجدد، گواهیبندی ایمنی، تثبیت محموله یا بازبینی ویژه انجام شود.
4. استریپ همراه با خدمات تکمیلی
در بسیاری از ترمینالها، سرویس استریپ با خدمات جانبی مانند بررسی وضعیت محموله، حذف یا باز کردن تسمهها و بستها (unlashing)، تحویل محموله به انبار یا توزیع ترکیب میشود. این دستهبندی بیشتر نشاندهنده نوع ترکیب خدمات است.
نکات ایمنی و حقوقی در فرآیند استریپ
حالا که متوجه شدیم استریپ در گمرک چیست، باید با نکات ایمنی و حقوقی این عملیات نیز آشنایی داشته باشیم. در عملیات استریپ (تخلیه از کانتینر) نکات مهم ایمنی و حقوقی متعددی وجود دارد که رعایت آنها برای شرکتهای حملونقل، انبارها، فرستندهها، گیرندهها و کلیه ذینفعان بسیار ضروری است.
نکات ایمنی فرآیند استریپ
زمانیکه کانتینر به مقصد میرسد باید مراحل زیر را برای استریپ انجام دهید:
- بررسی کنید که شماره شناسایی کانتینر و شماره سریال پلمپ با اطلاعات درجشده در اسناد حملونقل مطابقت داشته باشد.
- ظاهر بیرونی کانتینر را از نظر نشتی یا آلودگی بررسی کرده و توجه کنید که آیا روی بدنه یا سقف کانتینر لکههای رطوبت یا سوراخی وجود دارد یا خیر.
- اگر کانتینر پلمپ شده است، از تجهیزات مناسب برای باز کردن پلمپ استفاده کنید.
- پیش از ورود به کانتینر، از ایمن بودن آن اطمینان حاصل کنید؛ زیرا ممکن است هوای داخل کانتینر خطرناک باشد. در صورت نیاز کانتینر را تهویه کنید.
- درب کانتینر را با احتیاط باز کنید؛ چون ممکن است بار در حین حمل جابهجا شده باشد و هنگام باز شدن درب سقوط کند.
- هنگام خارج کردن هر بسته، آن را ثبت کرده و وضعیت علائم و آسیبهای احتمالی را یادداشت کنید.
- همه مواد تثبیتکننده و محافظ بار را جدا کرده و در صورت امکان برای استفاده مجدد، بازیافت یا دفع مناسب آماده کنید.
- داخل کانتینر را بهطور کامل تمیز کنید تا هیچ اثری از بار قبلی بهویژه پودرها، دانهها، مواد سمی یا گازها باقی نماند. مگر اینکه با اپراتور کانتینر توافق دیگری داشته باشید.
- پس از تمیز شدن کانتینر، همه علائم، برچسبها و پلاکاردهای مربوط به محموله قبلی را از روی بدنه خارجی کانتینر حذف کنید.
نکات حقوقی فرآیند استریپ
در فرآیند استریپ هریک از فعالان زنجیره حملونقل (فرستنده، حملکننده، انباردار، دریافتکننده) موظفاند خطرات مرتبط با عملیات را شناسایی، ارزیابی و کنترل کنند.
در صورت وجود کالاهای خطرناک، بار باید مطابق آییننامه International Maritime Dangerous Goods (IMDG) Code بستهبندی، علامتگذاری، تفکیک و بارگیری شود.
وزن ناخالص کانتینر باید بهطور معتبر تعیین و اعلام شود تا حین حملونقل مشکلی پیش نیاید.
هرگونه تخلیه یا عملیات بدهی، بارگیری، وضعیت کانتینر، آسیبها، وضعیت تسلیم باید بهطور دقیق ثبت شود. در دعاوی احتمالی، مستندسازی کامل حکم تعیینکننده دارد.
عملیات تخلیه کانتینر باید در محل مجاز انجام شود. انجام عملیات در محلهای غیرمجاز ممکن است با جریمه، تعلیق یا بازداشت همراه شود.
فروشنده یا کارفرما باید اطمینان حاصل کند که کانتینر «پلاک تایید ایمنی» و شرایط فیزیکی مناسبی دارد و تمیز و بدون آلاینده از محموله قبلی است.
مشکلات و چالشهای رایج در استریپ در گمرک
عملیات استریپ کانتینر در گمرک با مجموعهای از مشکلات فنی و ایمنی مواجه است که روند تخلیه کالا را کند یا پرخطر میکند. از جمله این چالشها میتوان به شرایط نامناسب کانتینر، جابهجایی بار در طول حملونقل و احتمال سقوط یا آسیب دیدن کالاها و کارکنان اشاره کرد. همچنین وجود گازها یا بخارهای باقیمانده از فرآیندهای قبلی و بارهای پلمب شده خطر بالقوهای برای کارکنان ایجاد میکند. توزیع نامناسب وزن بار، چیدمان نادرست کالاها و عدم استفاده از تجهیزات مناسب نیز از جمله عواملی هستند که ایمنی عملیات را به خطر میاندازند.
مشکلات حقوقی، گمرکی و اجرایی نیز روند استریپ را پیچیده میکنند. مدارک ناقص یا مغایرت بین بارنامه و لیست بستهبندی ممکن است باعث تاخیر در ترخیص و افزایش هزینههای مرتبط شود. نظارت و رعایت پلمبهای گمرکی، محدودیتهای قانونی برای کالاهای خطرناک یا ممنوعه، فشار زمانبندی و نیاز به سرعت در تخلیه از چالشهای دیگر اجرایی به شمار میروند. همه این مسائل، در کنار خطرات فنی و ایمنی، ضرورت رعایت دقیق مقررات، مستندسازی کامل و استفاده از تجهیزات مناسب را برای انجام یک عملیات استریپ ایمن و بدون مشکل برجسته میکند.
